1/16/2009

Ysgol Newydd yn Llanelli?

Yn dilyn cyhoeddiad Canghellor y Trysorlys y bydd arian ychwanegol ar gael am brosiectau cyfalaf newydd, mae Cyng Huw Lewis o Blaid Cymru wedi awgrymu y dylid defnyddio'r arian i godi ysgol Gymraeg newydd yn Llanelli fel blaenoriaeth. Mae'r cyngor sir wedi gwrthod gweithredu ar hyn yn ddiweddar, gan honni nad oedd digon o arian ar gael, ond mae Cyng Lewis wedi dweud nad yw'r rheswm yma'n ddilys bellach.

"Mae'r galw am fwy o ddarpariaeth gyfrwng Gymraeg yn Llanelli yn gwbl glir," dywedodd Cyng Lewis. "Pan godais i'r mater hwn yng nghyfarfod diwethaf y Cyngor, dywedwyd wrthyf nad oedd unrhyw sgôp yng nghyllideb cyfalaf y cyngor am ysgol ychwanegol. Ond yr wythnos hon, mae'r Canghellor wedi cyhoeddi y bydd £140 miliwn ar gael yn ychwanegol am wariant cyfalaf yng Nghymru. Dwi'n credu y dylai Cyngor Sir Caerfyrddin gyflwyno cais ar unwaith am ran o'r arian ar gyfer yr ysgol angenrheidiol newydd yn Llanelli."

1/08/2009

Gwrthdaro Buddiannau

Mae Pwyllgor Iechyd, Lles, a Llywodraeth Leol y Cynulliad Cenedlaethol yn cynnal ymchwiliad i effeithiolrwydd y trefniadau craffu mewn cynghorau sir. Fel rhan o'r ymchwiliad, bu dau Aelod Cynulliad yn ymweld â Sir Gâr yn ddiweddar i weld Pwyllgor Craffu'n gweithio. Mae Pwyllgor y Cynulliad hefyd wedi gwahodd sylwadau ffurfiol ar yr holl system graffu.

Mae arweinydd Plaid Cymru ar y Cyngor Sir, Cyng Peter Hughes Griffiths, wedi cyflwyno tystiolaeth i'r ymchwiliad ar ran ei grŵp.

"Rydym wedi tynnu sylw at rywbeth yr ydym ni yn tybio sy'n wendid sylfaenol yn y system," meddai Cyng Hughes Griffiths. "Pleidiau'r glymblaid sy'n rheoli'r cyngor sy'n penodi’r holl gadeiryddion craffu, ac, mewn gwirionedd, mae hynny'n golygu fod pob cadeirydd yn cael ei benodi naill ai gan arweinydd y grŵp Llafur, neu gan arweinydd y Blaid Annibynnol. Wedyn, maent yn derbyn arian ychwanegol am eu gwaith. Yn ei hanfod, y bobl sy'n eu penodi, ac sy'n rheoli eu lwfansau yw'r union bobl y mae'r pwyllgor craffu i fod craffu arnynt.

Dwi ddim yn pardduo gonestrwydd neb o'r cadeiryddion, ond mae'n amlwg fod potensial enfawr am wrthdaro buddiannau yn y mater hwn. Er enghraifft, gall unrhyw gadeirydd sy'n meiddio beirniadu arweinyddiaeth y Cyngor gael ei ddiswyddo gan y person a feirniadir, gan golli swm sylweddol o arian o ganlyniad. Ni all hynny fod yn iawn, ac ni all sicrhau craffu teg, agored, a diduedd."

Bu i Cyng Hughes Griffiths ail-bwysleisio barn y Blaid y dylai'r holl gynghorwyr fod yn cydweithio er lles y sir, ond ychwanegodd, "Mae'r Blaid Annibynnol a'r Blaid Lafur wedi penderfynu eu bod am gael system lle mae rhai cynghorwyr yn rhan o'r Weinyddiaeth tra bod y lleill yn ffurfio Gwrthblaid. Dan system o'r fath, byddai'r broses graffu'n llawer mwy agored a thryloyw os oedd pob cadeirydd pwyllgor craffu yn cael ei benodi gan, ac o, grŵp yr wrthblaid. Dyna'r unig ffordd o sicrhau eu bod yn wirioneddol annibynnol o'r glymblaid sy'n rhedeg y Cyngor."

12/18/2008

Mwy na le i gwrdd

"Mae ysgolion bach gwledig yn llawer mwy pwysig na llefydd i gynnal cyfarfodydd," yn ôl Cyng Eirwyn Williams. Roedd Cyng Williams, sy'n llefarydd addysg Plaid Cymru ar Gyngor Sir Caerfyrddin, yn ymateb i adroddiad gan bwyllgor yn y Cynulliad Cenedlaethol. "Maent yn cyflawni swyddogaeth llawer ehangach na hynny, ac yn aml iawn, maent yng nghanol gweithgarwch y gymuned."

Wrth gyhoeddi adroddiad ei bwyllgor, roedd yr AC Llafur sy'n ei gadeirio wedi awgrymu fod rhai o'r bobl sy'n ymgyrchu dros gadw ysgolion bychain ar agor yn gwneud hynny dim ond er mwyn cadw man cyfarfod at ddefnydd y gymuned. Dywedodd Cyng Williams fod hyn yn gamddealltwriaeth difrifol o bryderon cymunedau lleol, ac yn dangos nad oedd yr AC Llafur ddim yn deall Cymru wledig.

Fodd bynnag, roedd rhai pwyntiau yn yr adroddiad oedd yn synhwyrol iawn, meddai Cyng Williams. "Mae'r adroddiad yn tanlinellu'r angen i ystyried pob ysgol yn unigol cyn dod i benderfyniad," dywedodd Cyng Williams. "Dyma'r union bwynt yr ydym ni fel grŵp Plaid Cymru wedi bod yn ei bwysleisio yn Sir Gâr yn ystod y misoedd diwethaf. Mae'r glymblaid rhwng y pleidiau Llafur ac Annibynnol yn gweithredu yn ôl cynllun canolog - nid ydynt yn ystyried, nag ymateb i, anghenion a phryderon lleol, ac yn bendant, nid ydynt yn ystyried pob ysgol yn unigol.

"Yn sgil yr adroddiad diwethaf 'ma, dylai'r cyngor ail-feddwl."

12/08/2008

Cyngor yn gwrthod ymateb i'r galw am addysg Gymraeg

Yng nghyfarfod mis Tachwedd o Gyngor Sir Gâr, bu i gynghorwyr Plaid Cymru o ardal Llanelli ymosod yn gryf ar Fwrdd Gweithredol y Cyngor am beidio â gwneud digon i ddiwallu'r angen am addysg Gymraeg yn ardal Llanelli.

Dywedodd Cyng. Huw Lewis, "Mae argyfwng mawr yn addysg Gymraeg yn ardal Llanelli. Dyw plant ddim yn derbyn yr addysg y mae eu rhieni'n dymuno, ac maent yn aml yn gorfod apelio yn erbyn penderfyniadau'r adran addysg. Dwi'n gwybod fod capasiti’n cynyddu, ond nid yw'n cynyddu'n ddigon cyflym i gwrdd â'r angen, sy'n tyfu trwy'r amser.

"O edrych ymlaen tan fis Medi nesaf, mae Ysgol Dewi Sant eisoes wedi derbyn 128 o geisiadau am 60 o lefydd. Mae'r sefyllfa'n mynd yn argyfwng, ac nid yw rhieni sydd eisiau addysg Gymraeg i'w plant yn cael chwarae teg. Mae'n hollol annheg fod rhieni'n cael lle yn yr ysgol o'u dewis os ydynt am gael addysg Saesneg, ond fod yn rhaid iddyn nhw ymladd pob cam i gael lle mewn ysgol Gymraeg. Nid dyma sut y dylai polisi dwyieithog weithredu."

Cefnogwyd ei alwad am weithredu ar frys gan y Cyng. Gwyn Hopkins, a dynnodd sylw at y canran isel o blant sy'n derbyn addysg Gymraeg yn Llanelli, o gymharu â gweddill y sir. "Yn ardal Llanelli," meddai fe, "dim ond rhyw 25% o'r plant sy'n derbyn eu haddysg trwy gyfrwng y Gymraeg, o gymharu â 60% yng ngweddill y sir. Mae hynny'n amlygu'r gwahaniaeth enfawr yn y ddarpariaeth gan y Cyngor, ac yn tanlinellu'r angen i drin Llanelli fel achos arbennig.

"Mae'r polisi a gymeradwywyd gan y Cyngor rhai blynyddoedd yn ôl yn mynd yn llai perthnasol wrth i'r galw gynyddu ynghynt na'r disgwyl, ac mae hynny'n golygu fod cynlluniau presennol y cyngor yn methu â darparu digon o lefydd pan fydd eu hangen.

"Yn Llangennech yn unig, lle mae ffrydiau Saesneg a Chymraeg ar wahân, rydym yn gweld fod y ffrwd Gymraeg yn tyfu'n gyson, a'r ffrwd Saesneg yn gostwng ar yr un pryd. Rhaid i'r Cyngor ymateb i'r galw yn gyflymach nag y mae ar hyn o bryd, ac mae hynny'n golygu, fel y cam lleiaf posib, cynllunio ar gyfer ysgol newydd ychwanegol ar ben popeth arall sy'n digwydd."

11/28/2008

Dim tâl am barcio yn Heol Awst!

Mae’r Cyngor Sir yn bwriadu codi tâl am barcio yn Heol Awst, Caerfyrddin. Dwi a’m cyd-gynghorwyr wedi cytuno i ymladd yn erbyn y cynllun yma, a fydd yn rhwystro pobl rhag parcio’n rhad ac am ddim yn y dref ar ymweliad byr.

Dim ond parcio am gyfnod byr sydd yn cael ei ganiatau yn Heol Awst ar hyn o bryd, ond mae’n creu cyfle ar gyfer pobl sydd ond yn ymweld am un neu ddau o eitemau penodol. Bydd codi am barcio naill ai yn cynyddu cost y fath ymweliad neu ynteu’n golygu nad yw pobl ddim yn dod i’r dref ar ymweliad byr yn y dyfodol. Yn yr hinsawdd economaidd presennol, ni ddylem wneud unrhyw beth sy’n golygu costau ychwanegol i bobl na bygythiad ychwanegol i fusnesau lleol.

Rydym ni’n credu y dylid parhau gyda’r system bresennol o barcio’n rhad ac am ddim am gyfnod cyfyngedig. Mae’n gweithio’n iawn.

Cyng Arwel Lloyd, De Tref Caerfyrddin

11/19/2008

Cefnogi Busnesau Gelli Onn

Mae gen i bryderon mawr am fusnesau Ward Lliedi sydd wedi dioddef colled sylweddol o ganlyniad i’r gwaith yng Ngelli Onn – yn arbennig yn Thomas Street.

Mae datblygiad Gelli Onn wedi creu anawsterau annisgwyl o fath nas gwelwyd o’r blaen, yn ogystal â cholled ariannol i’r busnesau. Mae cwsmeriaid posib wedi defnyddio ffyrdd eraill i gyrraedd y dref gan osgoi Thomas Street, ac maent yn dal i ddefnyddio’r ffyrdd hynny, hyd yn oed ar ôl cwpla’r gwaith.

Rhan o’r rheswm yw fod y pafin yn fwy cul sydd hefyd yn ei gwneud hi’n anos llwytho a dadlwytho – gwydr yn arbennig – a dwi wedi cael ar ddeall fod un busnes, a gwynodd am y mater, wedi’i fygwth gyda gwaharddiad parcio!

O ystyried y golled ariannol, fe gredaf fod gan y Cyngor Sir gyfrifoldeb moesol, a dyletswydd gofal, i ddi-golledu’r busnesau hyn a darparu cymaint o gefnogaeth ag sy’n bosib i’w galluogi i ddal i fasnachu.

Felly, dwi wedi apelio am i’r Prif Weithredwr – yn ogystal ag Arweinydd y Cyngor, a’r penaethiaid cyfreithiol ac ariannol – gwrdd â’r busnesau hyn i drafod eu hanghenion, ac i archwilio dulliau posib o’u cefnogi. Efallai y bydd hyn yn golygu fod yn rhaid i’r Awdurdod fynd y tu hwnt i’r hyn i’w gyfrifoldeb statudol, ond mae’n ddyletswydd arnom i ymateb gyda chydymdeimlad, ac i helpu gyda thaliadau a mathau eraill o gefnogaeth a fydd yn adfywio’r busnesau bach lleol sy’n asgwrn cefn yr economi lleol.

Mae angen gwrando arnynt, a dylai’r Awdurdod, trwy ei swyddogion, fod yn barod i wneud hynny. Dwi wedi awgrymu y dylid cynnal cyfarfod i’r perwyl hwn mor fuan a phosib.

Cyng Huw Lewis, Lliedi

11/17/2008

Pwy sy'n rhedeg y Cyngor?

Yn ôl y cyfansoddiad o leiaf, y cynghorwyr sy'n aelodau'r Bwrdd Geithredol sy'n gyfrifol am redeg y Cyngor. Ond weithiau, dwi ddim mor siwr.

Ystyriwch yr hyn a ddigwyddodd yn y cyfarfod diwethaf er enghraifft. Un o'r pethau mwyaf sylweddol ar yr agenda oedd adroddiad ar arolwg o Wasanaethau Cymdeithasol y Sir. Roedd yr adroddiad yn dda, gan ddangos llawer o gynnydd ers yr arolwg diwethaf, er, o ran Gwasanaethau i Oedolion yn benodol, roedd y man cychwyn yn isel iawn, gan ddilyn adroddiad beirniadol o'r blaen.

Cyflwynwyd yr adroddiad gan aelod o'r Bwrdd Gweithredol, Cyng Kevin Madge, Llafur. Ar ôl ychydig o frawddegau cyffredinol am ba mor dda oedd y cyngor a faint o waith da a wnaed, eisteddodd i lawr, a rhoddwyd cyfle i gynghorwyr eraill godi cwestiynau.

Cafwyd cyfres o gwestiynau gan gynghorwyr y Blaid ar nifer o agweddau o'r adroddiad. Byddai dyn wedi disgwyl i'r aelod Bwrdd Gweithredol ymateb i'r rhain - wedi'r cyfan, efe sy'n gyfrifol ac yn atebol am yr hyn mae'r cyngor yn ei wneud - ac efe sy'n derbyn lwfans cyfrifoldeb arbennig am hynny. Dim gobaith.

Atebwyd pob un cwestiwn gan rywun arall, gan fwyaf gan y Cyfarwyddwr gyda chymorth y Prif Weithredwr ac Arweinydd y Cyngor - er yr oedd ei chyfraniad hithau, gan fwyaf, yn ymgais i feio'r Gweinidog Llafur yn Llywodraeth y Cynulliad. Dim ond ar y diwedd, pan ddaeth yr amser i gloi'r drafodaeth, oedd gan Gyng Madge unrhyw beth arall i'w ddweud. Hyd yn oed wedyn, nid ymateb i'r drafodaeth a wnaeth, ond ceisio beio ACau Plaid Cymru am benderfyniad Gweinidog Llafur yn y Cynulliad.

Ymddengys taw Cyng Madge sy'n gyfrifol mewn enw, ond ei fod naill ai yn anfodlon, neu ynteu ddim yn gallu ymateb i unrhyw bwyntiau manwl am y gwasanaethau y mae'n gyfrifol amdanynt. Neu efallai fod yr Arweinydd yn ofni na fydd yn rhoi'r ateb 'cywir'?

Cyng Peter Hughes Griffiths, Arweinydd y Grŵp